Конспект урока бурятского языка «Буряадай түрүүшын эрдэмтэн — Доржо Банзаров»

«Первый бурятский учёный — Доржо Банзаров». 9 класс

Автор: Дамбаева Цыжидма Доржиевна

учитель бурятского языка и литературы, МБОУ «СОСОШ № 1»

Буряад хэлэнэй хэшээлэй технологическа карта

Хэшээлэй ябаса (ход урока)

1. Эмхидхэлэй үе

Зорилго: үхибүүдэй досоохи бэлэн байлга hэргээхэ, хэшээлдэ бэлдэхэ. Арга: харуулан-ойлгуулгын.

Багшын ажаябуулалга: «Сайн байна, үхибүүд! 9-дэхи ангиин шуран бэрхэ үхибүүд, hуугты даа! Ямар гое үдэр бэ мүнөөдэр! Бэе бэе руугаа хаража энеэебди. Бэрхээр ажал хэхэбди гэжэ би найданаб. Хүн бүхэнэйтнай урда „Шалгалтын хуудаһан“ гэһэн саарһанууд тараагаатай, энээн дээрэ өөрыгөө сэгнэхэт (приложение № 1).»

Һурагшын ажаябуулалга: «Сайн байна!» — мэндэшэлнэ, класс хэшээлдэ бэлдэнэ. Формо: фронтальна. Дүн: үхибүүдэй өөрын хүгжэлтэ.

2. Мэдэсыень тухайлалга

Зорилго: hурагшадай ухаан бодолго бэлэдхэлгэ, шиидхэбэри бодолго. Арга: зарим хубиин бэдэрэлгын, харуулан-ойлгуулгын.

Багшын ажаябуулалга: «Мүнөө кроссворд таая. Энэ кроссворд таахадамнай хэшээлэймнай сэдэб гаража ерэхэ. Үгын түрүүшын үзэг бэшэхэбди (слайдануудаар № 1–8):»

1. Һургуулида үхибүүдые хэн заадаг бэ? — Багша
2. Зунай сагта ехээр ороһон бороое юун гэдэгбди? — Аадар
3. Талада юун ургадаг бэ? — Ногоон
4. Манай Ярууна нютагай нуурнууд юугээр баян гэдэг бэ? — Загаһаар
5. Хэлэн, шүдэнүүднай юун соо байнаб? — Аман
6. Үхибүүд һургуулидаа ошоходоо, нюргандаа юу үргэлдэг бэ? — Рюкзак
7. Модод хаана ургадаг бэ? — Ой соо
8. Хабар гэжэ үгэ оршуулагты — Весна

Түрүүшын үзэгүүдээр «Банзаров» гэжэ үгэ гараба. Формо: фронтальна, индивидуальна. Дүн: оршон тойрониие шудалха шадабари (П).

3. Зʏрилдɵɵнэй гараһан шата

Зорилго: шэнэ темэтэй танилсалга. Арга: зарим хубиин бэдэрэлгын.

Багшын асуудал: «Үхибүүд, Банзаров гэжэ үгэ юу тэмдэглэнэб? Хэнэй фамили гээшэб?» Харюу: хүнэй алдар (фамили), түрүүшын эрдэмтэн Дорж. Формо: фронтальна. Дүн: регулятивна шадабари (Р).

4. Хэшээлэй асуудал табилга

Зорилго: hурагшадые хэшээлэй сэдэб, зорилго тайлбарилуулха. Арга: бэдэрэлгын.

Багшын ажаябуулалга: «Зай, хэшээлдээ шэнэ юу мэдэхэ болохобди? Тиигээ hаа темэмнай юун болоноб? Хэшээлэймнай темэ „Буряадай түрүүшын эрдэмтэн — Доржо Банзаров“ болоно. Ямар зорилго урдаа табихабибди? Зʏб даа.»

Харюу: «Доржо Банзаров тухай хөөрэлдөө ябуулхабди.» Формо: фронтальна. Дүн: коммуникативна шадабари (К).

5. Хэшээлэй асуудал тайлбарилга

Зорилго: hурагшадай хэшээлдээ өөһэдөө мэдээсэл олохо, уудалан гаргаха. Арга: харуулан-ойлгуулгын онол арга.

Багшын ажаябуулалга: «Зай, мүнɵɵ хадаа хамта ажалаа ябуулая. Урдатнай текстнүүд байна. Танай зорилго: анхаралтайгаар уншаха, бадаг бүхэндэнь асуудал табиха, текст хэрэглэжэ, дүүрэн харюу үгэхэ.» Асуудалнууд:

1. Доржо Банзаров ямар нютагта түрэhэн бэ?
2. Доржые ямар һургуулида оруулааб?
3. Доржо Банзаров ямар хотын гимназида һурахаяа эльгээгдэһэн бэ?
4. Доржо Банзаров гимназияа алтан медаляар дүүргээд хаана орооб?
5. Ямар диссертаци хамгаалжа, эрдэмэй кандидадай нэрэ зэргэдэ хүртөөб?
6. Эрхүү хотодо ажаллажа байтараа, хэды наһатайдаа наһа барааб?

Үхибүүдэй харюунууд (слайдууд № 10–15):

1. Буряадай түрүүшын эрдэмтэн Доржо Банзаров Зэдын аймагай Доодо Yшѳѳтэ нютагта түрэhэн.
2. Доржые Троицкосавска ород-монгол һургуулида оруулаа.
3. Доржо Банзаров Казань хотын гимназида һурахаяа эльгээгдэһэн юм.
4. Доржо Банзаров гимназияа алтан медаляар дүүргэжэ, Казанска университедэй философско һалбариин зүүн зүгэй таһагта оробо.
5. Доржи Банзаров Казаниин дээдэ hургуули дүүргэжэ гараад, «Монголшуудай шажан гэхэ гү, али бөө мүргэл» гэжэ диссертаци хамгаалжа, эрдэмэй кандидадай нэрэ зэргэдэ хүртөө.
6. Доржо Банзаров 1855 ондо Эрхүү хотодо тусхай үүргэтэй албан тушаалда ажаллажа байтараа, 33 наһатайдаа наһа бараа.

Формо: фронтальна. Хэрэгсэл: ном, самбар, слайд. Дүн: коммуникативна шадабари (К).

6. Бэхижʏʏлгэ

Зорилго: текстын сэдэб, гол удха элирүүлгэ; текстын мэдээсэл хэрэглэлгэ, мүнөө сагтай холболто. Арга: репродуктивна, бэдэрэлгын.

Багшын асуудал: «Энэ текстын сэдэб юун бэ? Харин гол удхань?» Харюу: Доржо Банзаров — түрүүшын эрдэмтэн; Доржо Банзаровай нэрэ Буряад орондоо мэдээжэ; Доржо Банзаровай нэрэ мүнхэрөө.

Багшын ажаябуулалга: «Д. Банзаровта хабаатай Улаан-Үдэ хотодо ямар алдарта Һонин газарнууд бииб? Мүнөө интернет хэрэглэжэ, эдэ гурбанай али нэгыень шэлэжэ, фото-зураг ба һонин мэдээсэл олоод, буряадшалан хэлэхэ хэрэгтэй. Тиихэдээ паарна ажал ябуулнабди.» Харюу: талмай (площадь), хүшөө (памятник), үйлсэ (улица). Формо: паарна. Хэрэгсэл: интернет, карта.

7. Сэгнэлтэ

Зорилго: hурагшадые текст дээрэ хүдэлгэхэ, шалгалтын асуудалнуудта харюусуулха. Арга: зарим хубиин бэдэрэлгын.

Багшын ажаябуулалга: «Мүнөө телефонуудаа абагты даа. QR (кувер-код) хэрэглэн, Кахут наада гаргажа, энэ текстэеэ хэр ойлгобот гэжэ асуудалнуудта харюусахадаа зүбөөр, түргөөр хүдэлхые оролдохот.» Формо: индивидуальна. Хэрэгсэл: Кахут наадан. Дүн: наада наадажа, өөрын мэдэсэ шалгалта, бэе бэетэеэ мүрысөөн.

8. Гэрэй даабари

Багшын ажаябуулалга: «Гэрэй даабари: Улаан-Үдын карта дээрэ алдарта газарнуудые олохо, диалог зохеохо.» Һурагшад: гэрэй даабари дневник соо бэшэнэ. Формо: фронтальна. Хэрэгсэл: самбар, слайд, дневник.

9. Хэшээлэй дʏн

Зорилго: hурагшадай хэшээлэй тобшолол гаргаха. Арга: индуктивна, продуктивна (творческо).

Багшын ажаябуулалга: «Хоер бүлэг боложо хубаараад, үзэһэн сэдэбээр Синквейн зохёожо туршагты даа. Таанадай дундаһаа Доржо Банзаровта адли эрдэмтэн гараха гэжэ һанагдана. Бултадаа hайнаар ажаллабат, би ехэ баяртайб. Харин танай сэдьхэлэй байдал ямар байнаб? Сэгнэлтэ табиит даа. Сэгнэлтын хуудаһануудаа тушаагты даа. Хэшээл дүүрэбэ. Баяртай!» Һурагшад: гурбаар хоер бүлэг болонод, синквейн ватманай хахадта зохеон бэшэнэд. Формо: бүлэгэй ажал. Хэрэгсэл: синквейн.

Приложение № 1. Шалгалтын хуудаһан (лист самооценки)

Алдар, нэрэ ___________________

Приложение № 2. Самоанализ урока

«Доржо Банзаров — буряадай түрүүшын эрдэмтэн» гэһэн хэшээлэй баримталалга.

Хэшээлэй зорилгонууд

Зорилго: «Доржо Банзаров — буряадай түрүүшын эрдэмтэн» гэһэн сэдэбтэй танилсуулга.

• Ойлголгын: түрүүшын эрдэмтэн Доржо Банзаровай намтартай танилсаха.
• Практическа: текст уншажа, удхыень ойлгохо, мэдэсэеэ ажабайдалда хэрэглэлгэ.
• Шалгалтын: үгтэһэн асуудалнуудта дγγрэн харюу γгэхэ, даабаринуудые дγγргэхэ, сэглэлтын хуудаһан, «Кахут».
• Хγгжөөлгын: γгтэhэн темэеэ задалан, гол удхыень эли харуулхаар тон шухала заршам болгон, удаа дараалан харуулжа, хэрэгтэй шухала согсолол, тобшолол хэжэ, хэлэлгэеэ нэгэ янзаар байгуулжа, тодоор харюусаха.
• Хγмүүжүүлгын: хоер хоероор, бүлэг соо хүдэлжэ, үгтэһэн даабаринуудаа дүүргэжэ, бэе бэеэ һургажа, бэеэ сэгнэжэ шадаха.

Хэшээлэй түсэблэhэн дүнгүүд (планируемые результаты)

• Буряад хэлээр шадабари (предметные): текст уншалга, уншаһанһаа өөһэдөө мэдээсэл олохо, уудалан гаргаха, текстын сэдэб, гол удха элирүүлгэ, текстын мэдээсэл хэлэ хүгжөөлгэдэ хэрэглэлгэ, мүнөө сагтай холболто.
• Регулятивна УУД: багшатаяа хамта хэшээлэйнгээ зорилго табижа һураха, хэшээлдээ юу хэһэнээ хойно хойноһоонь тоолохо.
• Познавательна УУД: номоор хүдэлхэ; асуудал табиха, асуудалда дүүрэн харюу үгэхэ, интернет хэрэглэжэ, сэдэбтэ хабаатай шэнэ материал ололго, тэрэнээ буряадшадха, синквейн зохеохо, өөрыгөө, нүхэдөө сэгнэжэ шадаха.
• Коммуникативна УУД: хажуудахи нүхэдөө шагнаха, тэдэнэйнгээ хэлэһэниие ойлгохо, хоёр хоёроороо, бүлэгөөр ажаллаха.

Һургалгын материалай удха

Дээрэ хэлэгдэhэн зорилгонууд хэшээлэй hургалгын дотоо удха соо «Доржо Банзаров — буряадай түрүүшын эрдэмтэн» гэһэн сэдэбээр хэрэглэгдэнэ. Хэшээлдээ олоhон мэдэсэ ба шадабаринуудаа творческо хγдэлмэринγγдээр харуулжа шадана. Творческо хγдэлмэринγγд: «Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ үйлсэнүүд», «Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ талмай», «Доржо Банзаровай хүшөө» (паараар хүдэлхэдөө фото-зураг олохо, интернет соо шэнэ мэдээсэл олохо, буряадшалха), бүлэгүүдээр синквейн зохеолго болоно.

Һургалгын онол арганууд

• hургалгын материал γгэлгын хэмжээгээр — перцептивнэ;
• hурагшадай бэеэ даалгын хэмжээгээр — харуулан-ойлгуулгын, зарим хубиин бэдэрэлгын, бэдэрэлгын, репродуктивна, продуктивна (творческо);
• Хγγгэдэй ухаан бодол гγйлгγγлгын хэмжээгээр — индуктивна (γзэhэн материалнуудаа хэшээлдээ нэгэдхэнэ).

Хэшээлэй морфологическа баримталалга — структура урока усвоения новых знаний

1. Эмхидхэлэй үе (организационный этап);
2. Мэдэсэнүүдэй тухайлалга (актуализация знаний);
3. Хэшээлэй зорилго ба бодолнуудые элирүүлгэ (постановка цели и задач урока, мотивация);
4. Шэнэ мэдэсэнүүдэй түрүүшын ойлголго (первичное усвоение новых знаний);
5. Түрүүшын бэхижүүлгэ (первичное закрепление);
6. Ойлгосын түрүүшын шалгалта (первичная проверка понимания);
7. Гэрэй даабари үгэлгэ, тэрэниие ойлгуулга (информация о домашнем задании, инструктаж);
8. Хэшээлэй дүн гаргалга (рефлексия, подведение итогов занятия).